Διαταραχές εμμήνου ρύσεως

Οι διαταραχές εμμήνου ρύσεως είναι πολύ συχνές και περιγράφουν αλλαγές στη συχνότητα, τη διάρκεια, την ποσότητα αίματος ή/και τον πόνο της περιόδου. Μπορεί να εμφανιστούν παροδικά (π.χ. στην εφηβεία, μετά τον τοκετό ή στην περιεμμηνόπαυση), αλλά όταν επιμένουν ή συνοδεύονται από έντονα συμπτώματα χρειάζονται αξιολόγηση, γιατί μπορεί να επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, να προκαλούν αναιμία ή να συνδέονται με υποκείμενη πάθηση.

Συχνές μορφές διαταραχών:

• Ακανόνιστος κύκλος: μεγάλες διακυμάνσεις στη διάρκεια του κύκλου.
• Αραιομηνόρροια / ολιγομηνόρροια: περίοδος ανά >35 ημέρες.
• Πολυμηνόρροια: περίοδος ανά <21 ημέρες.
• Αμηνόρροια: απουσία περιόδου για ≥3 μήνες (όταν προηγουμένως υπήρχε κύκλος).
• Βαριά ή/και παρατεταμένη αιμορραγία (μηνορραγία) ή αιμορραγία μεταξύ περιόδων (μητρορραγία/μεσοκυκλική αιμορραγία).
• Δυσμηνόρροια: έντονος πόνος πριν ή/και κατά την περίοδο. Όταν εμφανίζεται για πρώτη φορά, επιδεινώνεται ή δεν ανταποκρίνεται στη συνήθη αγωγή, χρειάζεται διερεύνηση.

Πιθανές αιτίες

Οι αιτίες μπορεί να είναι λειτουργικές/ορμονικές ή οργανικές:

• Ορμονικές διαταραχές & διαταραχές ωορρηξίας (π.χ. σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών), θυρεοειδικές διαταραχές, υπερπρολακτιναιμία.
• Παράγοντες τρόπου ζωής: έντονο στρες, απότομες αλλαγές βάρους, υπερβολική άσκηση, διατροφικοί περιορισμοί.
• Γυναικολογικές παθήσεις: πολύποδες ενδομητρίου/τραχήλου, ινομυώματα, αδενομύωση, ενδομητρίωση, κύστεις ωοθηκών, φλεγμονές.
• Φάρμακα/ορμονική αντισύλληψη ή άλλες θεραπείες.
• Εγκυμοσύνη (πάντα πρέπει να αποκλείεται όταν υπάρχει καθυστέρηση ή ασυνήθιστη αιμορραγία).

Πώς γίνεται η διερεύνηση;

Η αξιολόγηση ξεκινά με αναλυτικό ιστορικό (μοτίβο κύκλου, ποσότητα αίματος, πόνος, αντισύλληψη, φάρμακα, εγκυμοσύνη, συνοδά συμπτώματα) και γυναικολογική εξέταση. Συνήθως ακολουθούν:

• Τεστ εγκυμοσύνης
• Αιματολογικός έλεγχος (π.χ. αιματοκρίτης/σίδηρος αν υπάρχει βαριά αιμορραγία, ορμονικός έλεγχος ανάλογα με το ιστορικό)
• Γυναικολογικό υπερηχογράφημα (διακολπικό, συχνά και 3D) για έλεγχο μήτρας και ωοθηκών (πολύποδες, ινομυώματα, υπερπλασία ενδομητρίου, αδενομύωση, κύστεις, εικόνα συμβατή με PCOS).
• Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν υδροσονογραφία/υστεροσκόπηση ή βιοψία ενδομητρίου, ιδιαίτερα όταν υπάρχει επίμονη αιμορραγία, παράγοντες κινδύνου ή αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση.

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από την αιτία, την ηλικία και το αν υπάρχει επιθυμία για εγκυμοσύνη. Μπορεί να περιλαμβάνει:

• Τροποποίηση τρόπου ζωής (ρύθμιση βάρους, διαχείριση στρες, ισορροπημένη άσκηση)
• Φαρμακευτική αγωγή (π.χ. για ρύθμιση κύκλου/αιμορραγίας ή για τον πόνο)
• Αντιμετώπιση υποκείμενης πάθησης (π.χ. πολύποδες/ινομυώματα, ενδομητρίωση, PCOS)
• Συμπληρώματα σιδήρου όταν υπάρχει αναιμία

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι μια συχνή ορμονική και μεταβολική διαταραχή που αφορά γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Χαρακτηρίζεται κυρίως από διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και/ή αυξημένα ανδρογόνα και μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα, την εμφάνιση και τη μακροχρόνια υγεία της γυναίκας.

Ο όρος «πολυκυστικές ωοθήκες» περιγράφει ένα υπερηχογραφικό εύρημα, όπου οι ωοθήκες εμφανίζουν πολλά μικρά ωοθυλάκια. Η εικόνα αυτή είναι συχνή και μπορεί να υπάρχει χωρίς συμπτώματα και χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι η γυναίκα πάσχει από σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Αντίθετα, το PCOS αποτελεί κλινικό σύνδρομο και διαγιγνώσκεται με βάση συγκεκριμένα κριτήρια και την παρουσία συμπτωμάτων.

Η ακριβής αιτιοπαθογένεια του PCOS δεν είναι πλήρως γνωστή. Φαίνεται να σχετίζεται με γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, ορμονικές διαταραχές και συχνά με αντίσταση στην ινσουλίνη. Το αυξημένο σωματικό βάρος μπορεί να επιδεινώνει την κλινική εικόνα, χωρίς όμως να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εμφάνιση του συνδρόμου.

Τα συμπτώματα ποικίλλουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα. Συχνότερα παρατηρούνται αραιομηνόρροια ή αμηνόρροια, ακμή, υπερτρίχωση, λιπαρότητα του δέρματος, αραίωση μαλλιών, αύξηση σωματικού βάρους ή δυσκολία απώλειας βάρους, καθώς και δυσκολία σύλληψης λόγω ανωορρηξίας. Σε βάθος χρόνου, το PCOS μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών διαταραχών, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 και οι διαταραχές λιπιδίων.

Η διάγνωση βασίζεται στο ιατρικό ιστορικό, την κλινική εικόνα, τον ορμονικό έλεγχο και το γυναικολογικό υπερηχογράφημα. Σύμφωνα με τα διεθνώς αποδεκτά κριτήρια, απαιτείται η συνύπαρξη τουλάχιστον δύο από τα εξής: διαταραχές ωορρηξίας, κλινικά ή εργαστηριακά σημεία υπερανδρογονισμού και πολυκυστική μορφολογία ωοθηκών στο υπερηχογράφημα, αφού προηγουμένως αποκλειστούν άλλες αιτίες.

Δεν υπάρχει θεραπεία που να «εξαλείφει» το PCOS, ωστόσο η αντιμετώπιση είναι αποτελεσματική και εξατομικευμένη. Στόχος είναι η ρύθμιση του κύκλου, η ανακούφιση των συμπτωμάτων, η προστασία του ενδομητρίου και η μείωση των μακροχρόνιων μεταβολικών κινδύνων. Ο υγιεινός τρόπος ζωής, η ορμονική αγωγή, όπου ενδείκνυται και, σε περιπτώσεις υπογονιμότητας, η κατάλληλη αναπαραγωγική θεραπεία, αποτελούν βασικούς άξονες της αντιμετώπισης.